Helse Bergen HF - Ambulanse

Internasjonalt har det innanfor politiet dei seinare åra vore ein aukande bruk av elektrosjokkvåpen. Ein viktig årsak til det, er at slike våpen jamt over gir langt mindre skade på den personen som blir råka enn det ein ser ved bruk av vanlege skytevåpen. Det er vedtatt at politiet også her i landet skal gjennomføre forsøk med slike våpen. Som grunnlag for dette, byggjer ein mellom anna på erfaringar frå Sverige, Storbritannia og USA.

Det våpensystemet som er aktuelt er TASER T7. Våpenet skyt ut små piler som når dei treff eit menneske, gir frå seg elektriske pulsar. Pilene er noko over 1 cm lange og har to hakar i spissen. Dei kan trengje gjennom klede. Pilene gir straumstøyt med omlag 20 pulsar per sekund i inntil 5 sekund. Straumen gjer at personen får svært sterke smerter og muskelkontraksjonar som gjerne fører til at ein ikkje maktar å halde seg oppreist.

Spenninga mellom hakane på pila ved puls er i storleiksorden inntil 50 kV, men ved slutta straumkrins går spenninga ned til 0,8 – 1,2 kV. Straumen som går er liten (rundt 1.2 mA i snitt) og ladninga er låg. Eksponeringa for elektrisk energi kan medisinsk sett såleis ikkje samanliknast med det ein blir utsett for ved kontakt med nettstraum i det vanlege el-nettet eller ved lynnedslag.

Formålet med dette notatet er å gi informasjon til helsepersonell som skal undersøke og behandle personar som har blitt utsette for bruk av slike våpen. Notatet legg til grunn kunnskapsstatus på området ved årsskiftet 2018/2019.

Personskade ved bruk av elektrosjokkvåpen

Ut frå dei fysiske eigenskapane til våpenet, kan det tenkjast fleire direkte og indirekte skadetypar som følgje av bruken, slik som:

• Påverknad av den elektriske aktiviteten i hjartet.
• Skadar frå sjølve pilene, særleg dersom ei pil skulle treffe i auget.
• Skadar på grunn av fall når ein blir utsett for straumpåverknad i muskulaturen.
• Brannskadar i huda rundt treffstaden for pilene, eller ved at pilene set fyr på anna materiale.
• Skadar på grunn av kraftig samantrekning av muskulaturen.

Dødsfall i samband med bruk av elektrosjokkvåpen

Det har vore rapportert dødsfall i samband med bruk av slike våpen. Det er grunn til å tru at dei fleste slike kan setjast i samanheng med rytmeforstyrringar i hjartet, og då gjerne ved samtidig rusmiddelpåverknad og stressreaksjonar som følgje av den situasjonen som medfører at ein er i konflikt med politiet. Eksperimentelle studiar tyder ikkje på at den elektriske eksponeringa frå våpenet åleine er i stand til å føre til dødsfall.

Eksitert (agitert) delirium (forvirring og auka kroppstemperatur)

Dei få bråe dødsfalla som er observerte i samband med bruk av elektrosjokkvåpen, blir ofte knytte til ein sjeldan tilstand som blir kalla eksitert (agitert) delirium. Ved denne tilstanden er personen forvirra, agitert, ofte voldeleg og har auka kroppstemperatur. Etter eksponering for elektrosjokkvåpen, bør difor personar som er forvirra og/eller har høg kroppstemperatur (over 39 ^oC) undersøkjast nøye. Det er ikkje grunn til å tru at forvirringa eller den auka temperaturen skuldast påverknaden av våpenet, snarare er årsaka til dømes å finne i samtidig ruspåverknad.

Augeskade

Ved skadar på auget bør personen undersøkjast av særleg kompetent personell, eventuelt ved augeavdeling. Dersom ei pil sit fast på auget, bør den fjernast av særleg kompetent personell.

Hjartepåverknad

Forlenga QT-tid kan påvisast i EKG. Dersom dette blir påvist, kan det vere grunn til nærare kardiologisk/indremedisinsk oppfølging. Det skal særleg nemnast at det ikkje er data som tyder på at elektrosjokkvåpen påverkar pacemakerar eller implanterte defibrillatorar.

Undersøking og oppfølging av eksponert person som blir brakt til legevakt eller akuttmottak

Det er den kliniske situasjonen som personen er i som må avgjere kva undersøkingar og tiltak som skal utførast. Dersom personen er forvirra og varm, bør ein gjennomføre alle som er nemnde nedanfor. Dersom det berre handlar om sårskade, eventuelt med liten brannskade, på staden der pila har råka, kan ein klare seg med undersøking og vanleg sårstell, eventuelt supplert med EKG. Skadar som følgje av fall i samband med eksponeringa må alltid vurderast.

• Vurdering av fysiske skadar etter pil og eventuelt fall.
• Vurdering av psykisk tilstand, særleg forvirring, psykotiske symptom, påverknad av rus eller lækjemiddel.
• Nevrologisk status, særleg etter fall med mulig slag mot hovudet.
• Rektaltemperatur
• EKG, særleg med vurdering av QT-tid.
• Toksikologisk prøvetaking.
• Kliniske biokjemiske prøvar (urin, blod) for å påvise eventuell muskelskade (U- og S-myoglobin, P-CK).
• Ved mistanke om eksitert delirium eller rytmeforstyrring på hjartet, må personen leggjast inn for overvaking. Aktuell behandling er då slik som symptombiletet tilseier, fordi det er liten grunn til å tru at bruken av elektrosjokkvåpen i seg sjølv kan forklåre tilstanden.
• Symptom, funn og vurderingar må dokumenterast nøye, gjerne også ved hjelp av foto.